Đất, Người Bình Dương

Dấu ấn của dòng họ Trần tại một số ngôi chùa cổ ở Bình Dương

Bình Dương là một tỉnh miền Đông Nam Bộ, lịch sử của Bình Dương cũng gắn liền với lịch sử hơn 300 năm khai phá và phát triển của vùng đất mới phương Nam. Với vị trí nằm gần với hai trung tâm lịch sử của khu vực là Đồng Nai và Gia Định nên vùng đất Bình Dương cũng được các lưu dân khai khẩn từ khá sớm. Trên vùng đất này hiện còn lưu giữ nhiều dấu tích của tiền nhân, trong số đó phải kể đến những di tích của dòng họ Trần. Đây là dòng họ đã có quá trình cư trú lâu dài ở Bình Dương và để lại nhiều dấu ấn quan trọng qua các di tích của họ tộc như: Các ngôi nhà cổ, mộ cổ, các dãy phố quanh chợ Thủ Dầu Một. Bên cạnh đó, dòng họ Trần cũng đã góp phần kiến tạo và trùng tu một số ngôi chùa cổ danh tiếng tại Bình Dương. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu những dấu ấn đó thông qua tư liệu Hán Nôm hiện đang bảo lưu ở ba ngôi chùa tiêu biểu.

Xem chi tiết


Đình Bà Lụa – những ngày đầu hình thành

Đình Bà Lụa là ngôi đình thờ thành hoàng làng Phú Cường, ra đời từ rất sớm ở Thủ Dầu Một. Trải qua nhiều lần tu sửa, hiện nay đình Bà Lụa dù không còn nguyên gốc so với trước đây, đặc biệt lần xây dựng lại năm 1957 đã thay đổi kiến trúc ngôi đình xưa. Tuy nhiên qua tư liệu và truyền khẩu dân gian cho thấy đây là một ngôi đình rất bề thế và đậm kiến trúc theo phong cách đình miếu Nam Bộ. Đến nay có quá nhiều giai thoại về ngôi đình tuyệt đẹp từng tồn tại, đặc biệt là thông tin về một phiên bản đình tại Pháp như truyền tụng của người dân địa phương là khá thú vị. Chuyên khảo sẽ góp phần khảo sát về lịch sử ngôi đình và những thông tin liên quan, nhằm làm rõ hơn một công trình tín ngưỡng rất nổi tiếng tại Nam Bộ với những nguồn tư liệu đang có hiện nay. Đình Bà Lụa hiện nay nằm ở bờ Bắc rạch Bà Lụa, thuộc phường Phú Thọ, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Phường Phú Thọ là một đơn vị hành chánh cấp xã phường ngày nay được lập trên địa giới làng Phú Cường, tổng Bình Điền thời Pháp, trước đó là thôn Phú Cường và xa hơn nữa (năm 1836) là thôn Phú Lợi Đông, tổng Bình Chánh Trung, huyện Bình An.


Ngọn roi của thầy Năm Nhị ở đất võ Tân Khánh Bà Trà khuất phục tướng cướp trên sông nước miền Tây Nam Bộ

Khắp miền Lục Tỉnh, giới thương hồ từng xuôi ngược trên sông Tiền và sông Hậu không ai không biết tiếng cô Ba Hởi. Một nữ tướng khét tiếng trong giới giang hồ, cô Ba Hởi cầm đầu cả trăm lâu la, chiếm cứ Cù lao Bao Ngược (chưa rõ tên gọi ngày nay, chỉ nghe kể lại là nằm gần cửa biển, trên thủy đạo của sông Tiền và sông Hậu) và mặc tình ra oai trên sông nước. Với tài lanh lẹ phi thường và sử dụng song kiếm tuyệt luân, cô Ba Hởi làm mọi người nể mặt. Cô Ba Hởi là kẻ thù chung của giới thương hồ. Họ tìm cách để trừ khử cô, như: điềm chỉ sào huyệt cho nhà chức trách Pháp hoặc mướn võ sư chống đối lại cô, nhưng cũng không ai làm gì được cô ba Hởi, bởi vì mướn võ sư thì không có ai đối đầu nổi với cô Ba Hởi. Còn đối với nhà chức trách Pháp thì bọn cướp cô Ba Hởi là kẻ vô hình. Nhà chức trách không bao giờ tìm thấy bọn cướp cô Ba Hởi trên Cù lao Bao Ngược được. Chung quanh cù lao là trời nước bao la. Chính quyền vừa được tin truy nã thì cô Ba Hởi đã ra lệnh cho bộ hạ thu xếp hành trang xuống thuyền rút ra biển. Những lúc ấy, ghe thương hồ còn bị cướp giựt dữ dằn hơn bao giờ hết vì lực lượng cô Ba Hởi đông gấp mấy ngày thường. . Do đó, sau nhiều lần tấn công vô hiệu, nhà chức trách đành phải làm ngơ, chờ cơ hội thuận tiện khác.


Quá trình hình thành văn hóa đô thị Bình Dương.

Trong bài viết này tác giả vận dụng lý thuyết tương quan, nguyên lý động-tĩnh của phương pháp nghiên cứu văn hóa đô thị, để nhận biết các tiến trình tương tác và chuyển biến của văn hóa đô thị trong phạm vị không gian và thời gian. Lý thuyết tương quan thể hiện sự tương tác chuyển biến, còn nguyên lý động-tĩnh: nghiên cứu trạng thái động là bản chất của hiện tượng đô thị, làm cho đô thị không ngừng biến đổi về hình thức và chức năng trong quá trình đô thị hóa: Về thời gian: quá trình đô thị hóa mang tính liên tục và xuyên suốt: đô thị nông nghiệp, đô thị thương nghiệp, sự phát triển hệ thống giao thông… Về không gian: không gian sống, địa điểm tập trung dân cư ở thị tứ, trung tâm hành chính, sự biến đổi môi trường sống… Về chủ thể: con người vừa là tác nhân vừa là sản phẩm, chủ thể văn hóa trong môi trường đô thị. Từ năm 1900 tỉnh Thủ Dầu Một ra đời đánh dấu bước đầu hình thành của một văn hóa đô thị, tỉnh Thủ Dầu Một- Bình Dương thay đổi trên mọi phương diện. Sự thay đổi đó đã được ghi nhận từ phía nhà sử học, nhà nghiên cứu trong nước, cũng như sự ghi nhận, phản ánh của người nước ngoài.


THẦY VÕ ĐẤT TÂN KHÁNH BÀ TRÀ LỰA CHỌN HỌC TRÒ

Ngày nay, lớp võ mở dạy khắp mọi nơi. Ai muốn học võ thì chỉ cần đến ngay nơi lớp võ dạy, để đăng ký và đóng học phí là có thể vào học võ được rồi. Tất nhiên, người học võ đòi hỏi phải tuân thủ một số nội quy của lớp võ, như: mặc võ phục thống nhất như các học viên khác, thực hiện các nghi thức chào lớp, chào thầy cùng các bậc huynh trưởng… Tuy nhiên, ngày xưa không phải vậy. Thời đó, cách nay khoảng trên dưới một tram năm, bất cứ ai muốn đi học võ đều phải vượt qua sự thử thách của chính người thầy dạy võ đặt ra, rồi mới bắt đầu sắm sanh lễ vật để cúng Tổ, kính thầy và nhập môn.


HUỲNH THIỆN NGHỆ HAY HUỲNH VĂN NGHỆ?

Thượng tuần tháng 11.1945, đoàn cán bộ, chiến sĩ Nam Bộ có chuyến công tác đặc biệt tại Hà Nội. Nhân dịp này, Bộ Thông tin Tuyên truyền của Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiến hành tổ chức đăng đàn cho một số cán binh có thành tích kháng chiến nổi bật nhằm cổ động tinh thần hăng hái ủng hộ đồng bào miền Nam của các giai tầng thành phố. Cuộc đăng đàn diễn ra lúc tối 19.11.1945 gồm có ba diễn giả: Trần Văn Giàu, nguyên Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ; Huỳnh Thiện Nghệ, từng là thủ lĩnh lực lượng Thanh niên Tiền phong tỉnh Biên Hòa, cùng một chiến sĩ vừa từ mặt trận trở về không được nêu tên. Phần đầu buổi diễn thuyết được báo Cứu Quốc đăng tải trên số 106, ngày 1.12.1945, nhan đề Anh Huỳnh Thiện Nghệ trong Ủy ban Kháng chiến miền Đông Nam Bộ đã nói chuyện về tình hình chung tại Nam Bộ, với hai lượt trình bày của anh chiến sĩ trẻ nọ và anh Huỳnh Thiện Nghệ, trong đó trung tâm câu chuyện hướng về người cán bộ họ Huỳnh.


NHỊ VỊ ANH HÀO LÀNG VÕ TÂN KHÁNH BÀ TRÀ ĐẢ TỬ TAM HỔ Ở RỪNG CẦY BẸ

Sách "Tự học võ thuật Tân Khánh" của tác giả Hoài Phong, xuất bản năm 1971 tại Gia Định có ghi lại câu chuyện… …Ông Võ Văn Ất và ông Võ Văn Giá là hai bậc đại tiền bối của Làng Võ “Tân Khánh Bà Trà”, từng nổi tiếng với câu tục ngữ “Cọp Bầu Lòng, Võ Tòng Tân Khánh” sau khi hai ông hạ được con hổ to ở miệt Bầu Lòng (nay thuộc thị xã Bến Cát, Bình Dương).


NGHỆ NHÂN CHU THÁI THANH- NGƯỜI GÓP PHẦN THỔI HỒN VÀO NGHỀ ĐIÊU KHẮC GỖ Ở BÌNH DƯƠNG.

Cùng với các nghề truyền thống có từ lâu đời như gốm sứ, sơn mài, điêu khắc gỗ cũng là nghề truyền thống tiêu biểu của Bình Dương. Nghề điêu khắc gỗ hình thành và phát triển trên đất Bình Dương đã hơn 200 năm. Trong điều kiện hiện nay, nghề điêu khắc gỗ đã và đang có nhiều nỗ lực, từng bước đổi mới để duy trì và phát triển ổn định.

Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương Một nét Bình Dương